The Schippers Group staat bekend al hygiënespecialist in de sector en bekijkt alles vanuit hygiëne perspectief. In gesprek met Mart Smolders, HyCare directeur bij Schippers, zoomen we in op hoe hygiëne een positief effect heeft op het houden van varkens met lange staarten.

HyCare, een concept ontwikkeld door Schippers, richt zich specifiek op het optimaliseren van hygiëne en verzorging in varkensstallen, met als doel stress te verminderen, gezondheid te bevorderen en ongewenst gedrag zoals staartbijten te voorkomen. Volgens Mart Smolders is Hycare niet alleen gericht op hygiëne, maar ook op het bevorderen van het welzijn van varkens: "We streven ernaar om een omgeving te creëren waarin varkens comfortabel zijn en natuurlijk gedrag kunnen vertonen, inclusief het gebruik van hun staart. HyCare gaat verder dan alleen fysieke hygiëne. Het draait om het scheppen van een omgeving waarin varkens zich op hun gemak voelen en minder stress ervaren", aldus Smolders.

Demobedrijf ‘De Lange Staart’

Een van de meest urgente kwesties in de varkenshouderij is het probleem van staartbijten. Dit gedrag, veroorzaakt door een combinatie van factoren zoals klimaat, hygiëne, voeding en verzorging, leidt tot gezondheidsproblemen en economische verliezen. Schippers' demobedrijf ‘De Lange Staart’ pakt dit probleem aan door de omstandigheden voor de varkens te verbeteren. "Door onze HyCare-strategie toe te passen, creëren we een omgeving waarin varkens minder gestrest zijn en minder snel in ongewenst gedrag vervallen," aldus Smolders.

Het project toont aan dat een geïntegreerde aanpak, waarbij alle factoren systematisch worden aangepakt, effectief is in het verminderen van staartbijten. Smolders benadrukt dat het niet gaat om het testen van één enkele maatregel, maar om een totaalpakket aan maatregelen die samen zorgen voor betere leefomstandigheden en gezondheid van de varkens. De resultaten zijn veelbelovend: varkens met lange staarten in de demostal van Schippers vertonen minder stress en agressie, wat leidt tot minder staartbijten en een verbeterd welzijn.

Dit project speelt in op zowel ethische overwegingen als economische efficiëntie door het verminderen van staartbijten onder varkens. Het doel is om dierenwelzijn te verbeteren en tegelijkertijd de economische prestaties van de boer te optimaliseren.

Uitdagingen en toekomstperspectieven

Met de Europese regelgeving die steeds strenger wordt, is het essentieel dat varkenshouders zich aanpassen. Smolders merkt op dat Nederland vaak voorop loopt met maatschappelijke ontwikkelingen en dat andere landen volgen. "We moeten werken aan een systeem waarin we niet afhankelijk zijn van individuen, maar waarin de basisvoorwaarden voor iedereen op orde zijn."

Hoewel de resultaten positief zijn, erkent Smulders dat de implementatie van het HyCare-systeem uitdagingen met zich meebrengt. "Het vergt een andere manier van werken en management. Het is geen kant-en-klare oplossing die je simpelweg toevoegt aan je bestaande systeem. Het vraagt om een sanitaire revolutie binnen de bedrijven," zegt hij. Dit betekent een aanzienlijke verandering in de manier van werken en een hoge mate van discipline en consistentie in het toepassen van hygiënemaatregelen.

Smolders benadrukt het belang van een robuust systeem dat niet afhankelijk is van individuele verzorgers. Dit vraagt om samenwerking en geloof in het systeem, maar de voordelen zijn duidelijk: betere gezondheid van de varkens en economische voordelen voor de boeren.

Duitsland heeft een leidende rol genomen in de welzijnsmaatregelen voor varkens. Zo is het al in veel Duitse bedrijven verplicht om 5-10% van de varkens met lange staarten te houden, en vanaf 2024 zal dit percentage waarschijnlijk nog verder toenemen. Leon van Dijck legt uit: "In Duitsland is de regelgeving rondom dierenwelzijn strenger en wordt er al geëxperimenteerd met niet-gecoupeerde staarten. Deze aanpak wordt ondersteund door de groene politiek die sterk inzet op duurzaamheid en dierenwelzijn."

Leon van Dijck, eigenaar van Schweinehaltung Düben een fokgeltenvermeerderaar in Duitsland, heeft al ervaring met het houden van varkens met lange staarten. "We leveren nu al 5% van onze biggen met lange staarten aan onze klanten," vertelt Van Dijck. Dit vergt een intensieve aanpak, waarbij goed management en oplettendheid van het personeel cruciaal zijn. "Als er bijvoorbeeld een voerbak zonder voer staat, kan dit leiden tot bijtgedrag. Daarom moeten we ervoor zorgen dat er altijd voldoende voer en water beschikbaar is."

Afleidingsmateriaal

Het houden van varkens met lange staarten brengt verschillende uitdagingen met zich mee. Het grootste risico is staartbijten, wat kan leiden tot ernstige infecties en ziekten. Om dit tegen te gaan, is het cruciaal dat stallen goed beheerd worden. Dit betekent dat het personeel getraind moet zijn om snel te handelen bij tekenen van staartbijten en dat er voldoende afleidingsmateriaal beschikbaar is. Regelmatige afwisseling van dit materiaal is essentieel om de aandacht van de dieren te behouden.

Goede genetica

De proefperiode met lange staarten dient als voorbereiding op de volledige implementatie van deze welzijnsstandaarden in 2030. Dit vereist ook aanpassingen in de fokpraktijken, zoals het selecteren van genetica die minder geneigd zijn tot bijtgedrag. Van Dijck gelooft dat de sector hierop voorbereid moet zijn: "We zullen meer moeten fokken op rustige genetica die minder agressief zijn”. Kortom, meerdere factoren hebben invloed op het bijtgedrag van de biggen. “Samenwerking binnen de sector is dus heel belangrijk om dit tot een succes te brengen”, aldus Leon.

Kansen en bedreigingen

De overgang naar lange staarten biedt zowel kansen als bedreigingen. Aan de ene kant kan dit bijdragen aan een beter imago van de sector en meer acceptatie bij de consument. Aan de andere kant brengt het hogere kosten met zich mee door de noodzaak van beter management en het risico op infecties. Van Dijck merkt op: "Hoewel het houden van lange staarten de kosten verhoogt, kan het op de lange termijn bijdragen aan een duurzamere en ethischere varkenshouderij."

Europese regelgeving
In 2030 zal de regelgeving  van lange staarten in heel Europa van kracht zijn. Duitsland importeert veel biggen, bijvoorbeeld uit Denemarken. Wanneer deze biggen worden geïmporteerd zijn de staarten op dit moment nog gecoupeerd. Dit is nu nog toegestaan volgens de Duitse regelgeving maar op den duur zullen ook geïmporteerde biggen lange staarten moeten hebben. Mocht de Duitse regering deze regelgeving al eerder dan 2030 gaan hanteren, heeft dit ook groot effect op de landen waaruit Duitsland importeert.

Alfons Vrijkorte is een boerenzoon en al zijn hele leven bezig met varkens. Sinds 1986 is hij werkzaam binnen de mengvoedersector, waarvan de laatste 14 jaar bij Mengvoederbedrijf Gebrs. Fuite BV. Voor Gebrs. Fuite was toentertijd het varkensvoer nog een onbekende tak, maar er is de afgelopen 10 jaar behoorlijk aan de weg getimmerd. Op papier is Alfons teamleider, maar hij is dagelijks zelf in de stal te vinden. Samen met de boeren kijkt hij naar de samenstelling van het voer of er problemen zijn en of er eventueel aanpassingen doorgevoerd moeten worden. 

Alfons benadrukt dat de juiste voeding een directe impact kan hebben op de algemene gezondheid en het gedrag van de dieren. “Onze voeding is ontwikkeld om de natuurlijke groei en gezondheid van varkens te ondersteunen, en met de lange staart beweging in het achterhoofd, passen we onze formules continu aan om de dieren zo comfortabel en gezond mogelijk te houden,” aldus Alfons.

Voer als middel tegen staartbijten

Een belangrijk aspect van het houden van varkens met lange staarten is het minimaliseren van staartbijten, een gedrag dat vaak voortkomt uit stress en een tekort aan voedingsstoffen. Alfons legt uit dat voeding een cruciale rol speelt bij het reduceren van stress en het bevorderen van een gezond gedragspatroon bij varkens. “We zijn constant bezig met het verbeteren van onze voedersamenstelling om niet alleen de fysieke gezondheid van de varkens te verbeteren, maar ook hun gedrag te beïnvloeden. Door de juiste balans van voedingsstoffen aan te bieden, kunnen we het risico op staartbijten aanzienlijk verminderen,” zegt hij.

Lopende ontwikkelingen
“Endotoxines veroorzaken stress bij de dieren, wat kan leiden tot ongewenst gedrag zoals staartbijten. Door ons voer zo samen te stellen dat de productie van endotoxines wordt verminderd, kunnen we bijdragen aan een beter welzijn van de varkens,” legt Alfons uit.

Daarnaast zijn er testbedrijven waar verschillende voerformules worden uitgeprobeerd om te kijken welke het meest effectief zijn in het ondersteunen van varkens met lange staarten. Ook wordt er geëxperimenteerd met toevoegingen in het voer die het gedrag van de dieren kalmeren.

De toekomst van lange staarten

Alfons heeft een duidelijke visie voor de toekomst. “Over twee jaar zullen we aanzienlijke vooruitgang hebben geboekt in onze onderzoeken en testen. We verwachten dat er dan al enkele bedrijven volledig zullen overgaan op het houden van varkens met lange staarten. Over tien jaar zal dit de norm zijn in de hele sector,” voorspelt hij. Deze overgang zal niet zonder uitdagingen zijn, maar de continue verbetering van voeding en samenwerking met andere sectoren zal ervoor zorgen dat de doelstellingen haalbaar zijn.

Beperkingen en regelgevingen

Er zijn echter ook beperkingen en regelgevingen waarmee rekening moet worden gehouden. “De kleine componenten die het voer duurder maken, moeten in evenwicht zijn met de concurrentiepositie. We kunnen niet zomaar de kosten verhogen, anders verliezen we onze marktpositie. Daarom werken we achter de schermen hard aan verbeteringen zonder de kosten te laten stijgen,” aldus Alfons.

Daarnaast speelt de beschikbaarheid van grondstoffen een rol. “Soja is bijvoorbeeld een controversieel onderwerp vanwege CO2-reductie. We moeten anticiperen op mogelijke toekomstige beperkingen en alternatieven zoeken die duurzaam zijn,” zegt hij.

Vragen vanuit de boeren

Alfons merkt dat er al vragen komen vanuit boeren over het aanpassen van voer voor varkens met lange staarten. “We zijn proactief geweest in het ontwikkelen van voer dat stress vermindert en het gedrag van de dieren positief beïnvloedt. Boeren beginnen nu ook de voordelen hiervan in te zien en vragen om aanpassingen in de voedersamenstelling,” legt hij uit.

Samenwerking binnen de sector

Tot slot benadrukt Alfons het belang van samenwerking binnen de sector. “De toekomst van de varkenshouderij met lange staarten hangt af van de samenwerking tussen verschillende ketenpartijen, zoals genetica, gezondheid, en voeding. Door gezamenlijk te werken aan oplossingen kunnen we grote stappen voorwaarts zetten,” concludeert hij.

Met het naderende verbod op het couperen van varkensstaarten in 2030 staan veel varkenshouders voor grote uitdagingen. Gert Posthouwer, salesverantwoordelijke voor biggen in Oost- en West-Europa bij VAEX Varkens- en Veehandel, bespreekt de huidige situatie, de obstakels bij export, en hoe VAEX een rol kan spelen in de overgang naar een toekomst met biggen met lange staarten. Gert Posthouwer benadrukt: "De uitdaging ligt niet alleen in het aanpassen van onze eigen processen, maar ook in het begeleiden van onze klanten en leveranciers bij deze overgang." Voor VAEX betekent dit dat wij intensiever moeten samenwerken met voerleveranciers, genetica-experts en stalontwerpers om oplossingen te vinden die agressief gedrag bij varkens verminderen.

Voorlopende landen

Binnen Europa zijn er al landen die zich proactief aanpassen aan de nieuwe regelgeving. Duitsland, Nederland en Denemarken worden gezien als voorlopers. In Duitsland verschilt de regelgeving op dit moment nog per regio. “In Midden- en Oost-Duitsland zijn de regels bijvoorbeeld strikter dan in andere delen,” zegt Posthouwer. Dit toont de complexiteit van het implementeren van uniforme Europese regelgeving.

Cruciale aanpassingen

Voor een succesvolle overgang naar een toekomst met lange staarten, zijn er diverse cruciale aanpassingen nodig. Genetica speelt hierin een sleutelrol. “Het is belangrijk om nu al te beginnen met genetische aanpassingen om minder agressieve varkens te fokken,” aldus Posthouwer. Minder agressieve varkens zullen minder geneigd zijn om elkaars staarten te bijten, wat één van de redenen is voor het huidige couperen.

Ervaringen in verschillende landen

De ervaringen met varkens met lange staarten verschillen sterk per land. In Denemarken experimenteren sommige boeren al met 1% van hun kudde. “Maar zelfs dit kleine percentage kan problemen veroorzaken,” zegt Posthouwer. “Klanten willen geen biggen met lange staarten en bellen meteen als ze er toch een paar ontvangen.” In Hongarije worden varkens op stro gehouden wat de groei vertraagt, maar bijdraagt aan het welzijn en vermindert staartbijten.

De rol van VAEX

VAEX kan een belangrijke rol spelen in deze overgang. Posthouwer benadrukt het belang van samenwerking: “Wij moeten partijen samenbrengen, zoals voerleveranciers, fokkers en boeren, om te zorgen dat iedereen klaar is voor 2030.” Door middel van demostallen en proefprojecten kan de sector zich voorbereiden op de praktische aspecten van het houden van varkens met lange staarten. "We moeten samen met onze partners werken aan oplossingen die zowel het welzijn van de dieren als de economische haalbaarheid voor de boeren waarborgen", aldus Posthouwer.

Ook boeren moeten nu al beginnen met de voorbereiding op de veranderingen. Posthouwer raadt aan om genetische aanpassingen door te voeren en het voer en de stalinrichting te herzien. Het is essentieel om te zorgen dat varkens niet verveeld raken, omdat verveling kan leiden tot agressief gedrag. “Het aanpassen van het voer en het verbeteren van het klimaat in de stal zijn belangrijke stappen,” zegt hij.