Tijdens een bezoek aan Spanje in november 2025 waarschuwde Miguel Ángel Higuera, president van ANPROGAPOR, voor een scenario waar niemand op zat te wachten: Afrikaanse varkenspest in Spanje. Geen maand later werd het werkelijkheid. Sindsdien zijn de gevolgen in heel Europa voelbaar. Handelsstromen veranderden en de export van Noord-Europese biggen naar Spanje werd geraakt. Tegelijk bleef Spanje produceren. Precies daarin zit volgens Higuera de kern: de Europese varkenssector bestaat niet meer uit afzonderlijke landen. Het is één markt.

De waarschuwing die werkelijkheid werd

November 2025. VAEX bezoekt samen met een groep Nederlandse varkenshouders de Spaanse varkenssector. Op het programma staan verschillende bedrijven, gesprekken met ondernemers en een presentatie van Miguel Ángel Higuera over de positie van Spanje in Europa en de wereld.

Spanje heeft zich in de afgelopen decennia ontwikkeld tot de grootste varkensproducent van Europa. De schaal nam toe, de vleesindustrie professionaliseerde en export werd een steeds belangrijkere pijler onder het Spaanse verdienmodel. Maar Higuera spreekt die dag niet alleen over groei. Hij waarschuwt voor Afrikaanse varkenspest. Zijn boodschap is scherp: wanneer AVP Spanje bereikt, wordt dat geen Spaans probleem. Door de omvang van de Spaanse productie en het grote exportvolume worden de gevolgen in heel Europa voelbaar. Nog geen maand later wordt dat scenario werkelijkheid.

Wanneer we Higuera in 2026 opnieuw spreken voor VAEX Magazine, is de situatie compleet veranderd. “Veel mensen dachten dat Afrikaanse varkenspest vooral een probleem is van het land waar de ziekte uitbreekt”, zegt hij. “Maar Europa heeft één gezamenlijke varkensmarkt. Dat hebben de afgelopen maanden duidelijk bewezen.”

Spanje is te groot om te isoleren

Bij eerdere AVP-problemen in Duitsland kon de Europese markt zich aanpassen. Landen als Spanje, Nederland en Denemarken namen een deel van de internationale afzet over. Bij Spanje ligt dat anders. Het land is simpelweg te groot. Eind 2025 telde Spanje 33,6 miljoen varkens. Van januari tot en met april 2026 was het land verantwoordelijk voor 25,2 procent van alle varkensslachtingen binnen de Europese Unie. Een kwart van alle Europese varkens wordt dus in Spanje geslacht. Wanneer exportmarkten voor zo’n grote producent beperkter worden, verdwijnt het vlees niet.

Het zoekt een andere afnemer. En die afnemer bevindt zich vervolgens vaker binnen Europa. “Als Spanje minder buiten de Europese Unie kan afzetten, ontstaat automatisch meer aanbod op de Europese markt”, legt Higuera uit. “Dat trekt uiteindelijk de hele keten mee.” Meer Spaans vlees betekent meer concurrentie voor andere Europese slachterijen. Dat beïnvloedt vleesvarkenshouders en mesters. Uiteindelijk bereikt die beweging ook de producent van een big in Nederland of Denemarken.

Wie verwachtte dat de Spaanse productie na de uitbraak direct sterk zou terugvallen, kreeg voorlopig geen gelijk. Van januari tot en met mei 2026 werden in Spanje 23,9 miljoen varkens geslacht. Dat waren 1,3 procent meer dieren dan een jaar eerder. In tonnen nam de productie met 2,8 procent toe.

Dat lijkt tegenstrijdig. Een sector die met grote marktproblemen te maken krijgt, produceert méér. Maar volgens Higuera verklaart juist dat de druk op de Europese markt. “Onze slachterijen en vleesindustrie hebben nog steeds dieren nodig. Het probleem is niet dat er geen varkens nodig zijn. Het probleem is de economische waarde die de markt voor die productie kan betalen.”

De export verschuift naar Europa

De belangrijkste verandering zit daarom niet in het productievolume, maar in de bestemming van het vlees. Van januari tot en met april 2026 daalde de Spaanse export naar landen buiten de Europese Unie met 16,6 procent. Tegelijkertijd groeide de export naar andere EU-landen met 15,2 procent. Dat is een forse verschuiving. Vlees dat anders richting derde landen zou gaan, wordt vaker binnen Europa verkocht.

Volgens Higuera ontstaat daardoor een kettingreactie. “Spanje moet concurrerender zijn om product af te zetten. Kopers in andere landen zien dat Spaans vlees beschikbaar komt en dat zet druk op hun traditionele leveranciers.” Vooral bij standaardproducten speelt prijs een grote rol. Producten met meer toegevoegde waarde kunnen zich beter onderscheiden. De verschuiving van Spaanse export raakt daarom niet alleen Spanje. Ook producenten en slachterijen in andere Europese landen krijgen ermee te maken.

Een sector die zich blijft aanpassen

De ontwikkelingen laten tegelijk zien hoe snel de Spaanse sector zich aanpast aan nieuwe omstandigheden. Spanje heeft een sterk geïntegreerde productieketen opgebouwd. Grote mestbedrijven, moderne slachterijen en internationale verkoopkanalen zijn nauw met elkaar verbonden. Die schaal biedt voordelen, maar creëert ook afhankelijkheid. Wanneer een belangrijke exportbestemming wegvalt, moeten grote volumes in korte tijd een andere bestemming vinden. Daarom wordt flexibiliteit volgens Higuera steeds belangrijker. “Wie meerdere afzetmogelijkheden heeft, kan sneller reageren. Dat is in de huidige markt enorm belangrijk.” Het gaat daarbij niet alleen om slachterijen.

Producenten, integraties en handelaren moeten eveneens snel inspelen op veranderingen in vraag en aanbod. Specialisatie en schaal hebben Spanje groot gemaakt. Maar juist die omvang maakt de gevolgen voor de rest van Europa groter wanneer de markt verandert.

De veranderingen op de Spaanse vleesmarkt bereikten snel de handel in levende dieren. Na de uitbraak ontstond onzekerheid over nieuwe opleg. Spaanse integraties en mesters werden voorzichtiger en de importstromen namen af. Van januari tot en met juni 2026 importeerde Spanje 33,7 procent minder levende dieren uit andere EU-landen dan in dezelfde periode van 2025. Dat is een forse daling, maar vraagt om context. Het jaar 2025 was uitzonderlijk sterk. De Spaanse import van levende dieren lag dat jaar 30,2 procent boven het gemiddelde van de vier voorafgaande jaren.

De ontwikkeling betekent daarom niet automatisch dat Spanje structureel afscheid neemt van Noord-Europese biggen.

De vleesvarkens capaciteit blijft bestaan

Spanje beschikt over grote mest- en slachtcapaciteit. Die capaciteit moet gevuld blijven. “Onze slachterijen en vleesindustrie vragen nog steeds om varkens”, zegt Higuera. “De behoefte blijft bestaan. Alleen moet de big passen bij de economische realiteit van de vleesmarkt.” Dat onderscheid is belangrijk. De behoefte aan dieren verdwijnt niet. De omstandigheden waaronder handel mogelijk is, veranderen. Juist daarom verwacht Higuera dat de samenwerking tussen Noord-Europese biggenproducenten en Spaanse vleesvarkenshouders belangrijk blijft.

Europa specialiseert zich verder

Nieuwe zeugenbedrijven bouwen wordt in grote delen van Europa steeds ingewikkelder. Vergunningen, milieuvoorwaarden, emissies, watergebruik, dierenwelzijn en maatschappelijke acceptatie beperken de ruimte voor uitbreiding. In Noordwest-Europa is ondertussen een sterk gespecialiseerde sector ontstaan rond genetica, zeugenhouderij en biggenproductie. Spanje heeft andere sterke punten: grote mestcapaciteit, geïntegreerde productieketens en een moderne vleesindustrie. “Waarom zouden we overal hetzelfde doen?” vraagt Higuera. “De specialisatie van verschillende regio’s maakt Europa juist sterk.” Een big kan in Nederland geboren worden, in Spanje worden afgemest en uiteindelijk als vleesproduct een afnemer elders in Europa of daarbuiten bereiken.

Het is precies die internationale keten waarop de Europese varkenshouderij steeds sterker is gaan leunen.

De big van morgen moet robuuster zijn

Ook de eisen aan het dier veranderen. Jarenlang lag veel nadruk op maximale reproductie. Meer geboren biggen en een hogere productie per zeug stonden centraal. Higuera ziet een verschuiving naar robuustheid. “Producenten vragen steeds meer om sterke dieren. Een zeug hoeft niet per se zeventien levend geboren biggen te hebben wanneer vijftien sterke biggen uiteindelijk een beter resultaat geven.” Naast het aantal biggen worden gezondheid, uniformiteit, groei en levensduur belangrijker. Voor Noord-Europese fokkerijen ziet Higuera daarin mogelijkheden. De sterke positie van deze regio is niet alleen gebaseerd op aantallen, maar vooral op kennis, genetica en diergezondheid.

Biosecurity wordt ononderhandelbaar

Diergezondheid vormt tegelijkertijd de basis onder internationale handel. AVP heeft dat opnieuw zichtbaar gemaakt. Biosecurity is volgens Higuera geen protocol dat één keer wordt ingevoerd. Het is dagelijks gedrag: op het bedrijf, tijdens transport, bij laden en lossen en bij reiniging en ontsmetting. “Je moet biosecurity iedere dag goed uitvoeren. Zodra ergens discipline ontbreekt, ontstaat risico.” Dat maakt samenwerking binnen de keten belangrijker. Want een dierziekte houdt zich niet aan landsgrenzen. En een moderne Europese productieketen evenmin.

Wanneer Europa niet de goedkoopste producent kan zijn, moet het zich op andere punten onderscheiden. Kwaliteit. Voedselveiligheid. Traceerbaarheid. Dierenwelzijn. Diergezondheid. Duurzaamheid. “Wanneer wij onder strengere voorwaarden produceren, moet de markt begrijpen wat het verschil is tussen Europees vlees en vlees uit andere delen van de wereld.” Daar ligt volgens Higuera een opdracht voor de hele sector. Niet alleen voor de varkenshouder, maar ook voor slachterijen, brancheorganisaties, verwerkers en handelaren. De Europese producent draagt de kosten van hogere standaarden. Dan moet daar uiteindelijk waarde tegenover staan.

De markt blijft in beweging

De ontwikkelingen van 2026 laten vooral zien hoe snel omstandigheden binnen de varkenssector kunnen veranderen. Na een moeilijke periode liet de Spaanse sector richting de zomer tekenen van herstel zien. Dat onderstreept volgens Higuera het belang van aanpassingsvermogen. Een sterke sector moet niet alleen efficiënt produceren, maar ook snel reageren wanneer afzetmarkten, diergezondheid of regelgeving veranderen. Juist daarin ziet hij een kracht van de Spaanse varkenssector.

Niet ieder land een eigen eiland

Higuera waarschuwt tegelijkertijd voor verdere versnippering binnen Europa. Wanneer landen eigen dierenwelzijnssystemen, labels of productiestandaarden ontwikkelen die sterk afwijken van andere lidstaten, ontstaan nieuwe barrières. “Wij moeten voorkomen dat we allemaal geïsoleerde markten creëren. Juist een sterke Europese interne markt helpt ons schokken op te vangen.” Dat raakt aan de kern van zijn verhaal. Nederland, Spanje, Denemarken, Duitsland of Italië hoeven niet ieder dezelfde varkenssector te bouwen. Hun verschillen vormen juist een kracht, zolang dieren en producten efficiënt tussen de verschillende schakels kunnen bewegen.