Toen Carmen in 2007 met VAEX begon samen te werken, bestond VAEX Romania nog niet. Ze had haar eigen bedrijf, Activtur, en haar eerste werkzaamheden voor VAEX hadden eigenlijk betrekking op rundvee. “Ik begon samen met Pim Govers stieren te laden voor export naar Spanje en Kroatië.” Dirk Govers en een collega waren in die periode al bezig met de ontwikkeling van de Roemeense biggenmarkt. Carmen raakte er in eerste instantie om een praktische reden bij betrokken: veel Roemeense boeren spraken geen Engels. Ze hielp met vertalen.

Het ene gesprek leidde tot het andere. Ze bezocht bedrijven, sprak met klanten en raakte steeds verder betrokken bij de biggenhandel. Uiteindelijk werd de Roemeense markt haar verantwoordelijkheid. Vandaag doet ze dat samen met Adina, Cecilia en Eva. “Wat we hier hebben opgebouwd is teamwork. Cecilia is veel onderweg, maar daarachter zorgen Adina en Eva ervoor dat de commerciële, administratieve en financiële kant goed blijft draaien.”

“In het begin was alles een uitdaging,” vertelt Carmen. Ze wist vrijwel niets van biggen of de varkensvleesmarkt. Ze had nog nooit een professionele zeugenhouderij bezocht. Haar ervaring met varkens beperkte zich tot een paar dieren die ze bij haar tante in de achtertuin had gezien. Maar ze had één voordeel. Veel van haar eerste klanten waren zelf óók nog aan het leren. Tussen 2007 en 2009 werden in Roemenië veel nieuwe vleesvarkensbedrijven gebouwd. Veel bedrijven hadden ongeveer 2.000 plaatsen en sommige investeerders kwamen uit compleet andere sectoren.

“Ze hadden bedrijven in totaal andere branches en wisten soms zelf nog weinig van het houden van varkens.” Carmen bezocht bedrijven terwijl ze nog in aanbouw waren. Later leverde VAEX de biggen waarmee deze stallen werden gevuld. Ze leerde over gezondheid, genetica, kwaliteit, planning en de commerciële kant van de sector, terwijl veel van haar klanten tegelijkertijd leerden hoe ze hun nieuwe bedrijf moesten runnen. Die gedeelde geschiedenis legde de basis voor relaties die jarenlang zouden blijven bestaan.

Roemenië had onvoldoende eigen biggenproductie om alle nieuw gebouwde mestcapaciteit te vullen. Import werd daarom een belangrijk onderdeel van de markt. Door de jaren heen stegen en daalden de volumes van VAEX met de marktomstandigheden. Klanten groeiden, stopten of veranderden van strategie. Ziekte-uitbraken verstoorden de handel. VAEX bleef actief. Volgens Carmen is die continuïteit één van de redenen voor de positie van het bedrijf vandaag. “We zijn als team aanwezig gebleven in de markt en hebben geprobeerd betrouwbaar te blijven, ook wanneer de omstandigheden moeilijk waren.” VAEX Romania verhandelt momenteel ongeveer 5.000 biggen per week.

Maar de belangrijkste verandering zit niet in het volume. Het gaat om de herkomst van de biggen.

Meer dan 90% van de biggen die VAEX Romania vandaag verhandelt, komt van Roemeense bedrijven. Voor Carmen zegt die ontwikkeling veel over hoe ver de Roemeense sector inmiddels is gekomen. “We zijn er trots op dat inmiddels meer dan 90% van onze biggen uit Roemenië komt.” Volgens haar is de kwaliteit van Roemeense biggen enorm verbeterd. Nieuwe zeugenpopulaties hebben geleid tot een betere gezondheidsstatus en genetica. Ook Roemeense vleesvarkenshouders zien steeds meer voordelen in lokaal geproduceerde biggen: kortere transportafstanden, nauwer contact met de leverancier en goede technische kwaliteit.

Wanneer Carmen over de Roemeense markt praat, komt één woord steeds terug: flexibiliteit. ASF maakt die flexibiliteit noodzakelijk. Een zeugenbedrijf kan de ene dag klaarstaan om biggen te leveren en de volgende dag ineens onder transportrestricties vallen. Een klant had recent ongeveer 2.000 biggen nodig om een stal te vullen. De leverancier was gekozen en de levering stond gepland. Toen werd ASF vastgesteld in de regio. Het zeugenbedrijf kreeg dertig dagen transportrestricties en mocht de dieren niet meer verplaatsen. De klant had nog steeds 2.000 biggen nodig.

“We hebben daarom een andere leverancier gezocht met dezelfde gezondheidsstatus en van daaruit de levering geregeld.” Juist het kunnen schakelen tussen leveranciers en klanten vormt een belangrijk onderdeel van VAEX Romania.

Soms draaien de rollen zelfs volledig om. VAEX kocht jarenlang biggen van Veres Agro. Na een ASF-uitbraak moesten ongeveer 35.000 dieren worden geruimd. De leverancier werd ineens klant. VAEX begon biggen aan het bedrijf te leveren. Wanneer de eigen productie weer op niveau is, verwacht VAEX opnieuw biggen van Veres Agro te gaan kopen. Voor Carmen laat dit zien hoe een langdurige relatie hoort te werken. “Je moet er voor je partners zijn in goede én moeilijke tijden.”

In Roemenië zijn verschillende nieuwe zeugenprojecten operationeel of in aanbouw. Dat betekent dat er meer Roemeense biggen beschikbaar komen. Carmen ziet daarin tegelijk een nieuwe uitdaging: wanneer de binnenlandse biggenproductie sneller groeit dan de beschikbare mestcapaciteit, heeft Roemenië extra afzetmarkten nodig. ASF beperkt momenteel veel exportmogelijkheden. “Als we ASF beter onder controle krijgen en exportmarkten weer openen, kan Roemenië een veel sterkere varkenssector krijgen.” Het internationale netwerk van VAEX kan dan opnieuw belangrijk worden, niet in de eerste plaats om dieren naar Roemenië te brengen, maar juist om Roemeense producenten toegang te geven tot markten buiten het land.