Marijn kent de melkveehouderij van binnenuit. Hij groeide op in Zeeland, in een melkveefamilie. “Dat blijft je altijd bij,” vertelt hij. “Het mooie van de sector is dat het draait om familiebedrijven. Het gaat over voedselproductie, over lange termijn en continuïteit. Dat spreekt me enorm aan.”

Na zijn studie werkte hij eerst enkele jaren thuis in de maatschap naast het werk bij de bank, daarna stapte hij volledig over naar de bank. Inmiddels werkt hij al heel wat jaren bij Rabobank, waarvan de laatste 13 jaar als sectormanager melkveehouderij. “In die rol ondersteun ik onze Food en Agri teams in heel Nederland. Ik hou me bezig met lezingen, trainingen, beleid, visievorming en natuurlijk veel contact met ondernemers. Zo blijf ik dicht bij de praktijk.”

Winst en verlies liggen dicht bij elkaar

Dat de sector uitdagend is, staat buiten kijf. “Het ene jaar ligt de melkprijs zomaar tien cent hoger of lager,” legt Marijn uit. “En dat verschil is gigantisch voor het inkomen. Ondertussen stijgen de kosten door bijvoorbeeld mestafzet, energie, grond, maar de melkveehouder kan zijn prijs niet zelf verhogen. Je moet dus creatief zijn om die stijgende kosten het hoofd te bieden.”

Daarom zie je volgens hem steeds meer boeren die hun verdienmodel verbreden of vergroten. “Naast groei van bedrijven zien we ook activiteiten als zelfzuivelen, energieopwekking en horeca, anderen sluiten zich aan bij duurzaamheidsprogramma’s om de melkprijs in de bestaande omvang te verhogen. Je merkt dat ondernemers zoeken naar manieren om waarde toe te voegen.”

Stikstof en vergunningen drukken zwaar

Sinds 2019 is het stikstofdossier een dagelijks vraagstuk. Nieuwe vergunningen krijgen blijkt lastig en dat belemmert uitbreiding. Ook de afschaffing van de derogatie, het recht om meer mest uit te rijden op grasland, heeft grote gevolgen. “Bedrijven moeten nu meer mest afvoeren, en die kosten zijn de laatste jaren verdubbeld. Dat is echt een stevige last geworden.”

Daarnaast hangt de discussie over grondgebondenheid boven de markt. “Stel dat er straks echt een norm komt: een maximum aantal koeien per hectare. Dan is het slim om daar nu al over na te denken. Hoe zou ik extra grond aan mijn bedrijf kunnen koppelen? Het geeft rust als je die scenario’s alvast uitwerkt.”

Voorzichtig optimisme

Toch is Marijn niet somber. Integendeel. “De basis is goed. Nederland is een echt melkveeland: we hebben het klimaat, de kennis, de ondernemers en een sterke verwerkende industrie met korte lijnen. De vraag naar melk blijft wereldwijd goed goed en we zien dat het aanbod moeite heeft om mee te groeien. Dat betekent dat de blijvers perspectief hebben.”

Hij ziet ook investeringsbereidheid bij ondernemers. “Ondanks onzekerheid willen boeren door. Je kunt niet tien jaar stil blijven staan, dat past niet bij ondernemerschap.”

“Boeren willen niet tien jaar stilstaan, ze willen vooruit.”

Soms betekent dat schaalvergroting, soms juist extensiever werken. Maar altijd met het oog op toekomstbestendigheid.

Technologie als stille motor

Een belangrijke factor voor die toekomst is technologie. Melkrobots zijn inmiddels breed ingevoerd, maar er is volgens Marijn nog veel te winnen op het gebied van data. “We hebben ontzettend veel informatie, maar we gebruiken het nog niet optimaal. Daar liggen echt kansen. Data kunnen je helpen om efficiënter te voeren, de gezondheid van je koeien beter te volgen of duurzaamheidsdoelen te halen.”

Duurzaamheid verzilveren

Duurzaamheid is in Nederland een sleutelwoord. Programma’s van coöperaties als FrieslandCampina, Arla en Eko Holland betalen een premie voor duurzaam geproduceerde melk. “Daar kunnen boeren echt van profiteren,” benadrukt Marijn. Ook zijn er ondernemers die zelf zuivel maken of direct verkopen, en zo hun duurzaamheidsclaim in euro’s vertalen.

Maar internationaal is dat lastiger. “De Nederlandse consument wil best betalen voor duurzaamheid. Maar in Duitsland of Azië gaat het vaker om prijs. Daar concurreren we met landen als Nieuw-Zeeland of de VS, waar de kosten lager liggen. Dat maakt het moeilijk om duurzaamheid buiten Nederland volledig te verzilveren.”

“Duurzaamheid kun je in Nederland verzilveren, internationaal is dat lastiger.”

Internationale stromen: logische puzzel

De sector is sterk verweven met internationale handel. De afgelopen jaren kwamen er bijvoorbeeld slachtkoeien uit Kroatië en melk uit Duitsland om de Nederlandse verwerkingscapaciteit draaiende te houden. “Dat zijn vaak tijdelijke oplossingen,” legt Marijn uit. “Op korte termijn logisch, maar structureel gezien minder duurzaam. Toch zal er altijd disbalans ontstaan. En daar komt een partij als VAEX goed van pas: zij kunnen door hun netwerk invulling geven waar behoefte is, zowel in binnen- als buitenland.”

Jonge ondernemers geven vertrouwen

Ondanks alle hobbels ziet Marijn veel energie bij de nieuwe generatie. “Jonge boeren kijken verder dan hun eigen erf. Ze werken samen, investeren in data en techniek, en zijn gewend aan onzekerheid. Dat geeft vertrouwen.”

Zijn advies aan melkveehouders: “Ken je cijfers en blijf toekomstgericht. Laat je niet alleen leiden door de bank of adviseur, maar wees zelf eigenaar van je plannen. Dan kun je bewuste keuzes maken, of dat nou gaat over grond, schaal of duurzaamheid.”

Het perspectief is er echt

De sector staat voor stevige uitdagingen, maar de toekomst biedt ook kansen. Marijn besluit: “Het perspectief is er echt. De vraag naar melk blijft, technologie helpt ons verder, en duurzaamheid kan een verdienmodel zijn. Voor de ondernemers die blijven, ligt er een mooie toekomst.”